Čitajući “Why nations fail”

Od ranije sam čuo za knjigu Why nations fail, ali me je članak Dušana Pavlovića “Značaj institucija za privredni razvoj" motivisao da je i pročitam.

Knjiga je prosto sjajna. Iako se radi o političkoj ekonomiji, vrlo lako se čita. Ključ za odgovor na pitanje koje je postavljeno — zašto su neke zemlje bogate ili siromašne, kako su stigle tu gde jesu i šta bi im valjalo činiti — po autorima je u institucijama, koje generalno mogu biti inclusive ili extractive (prevod bi bio, recimo, uključujuće ili eksploatišuće) u različitim stepenima. Prve motivišu i navode ljude da učestvuju u razvoju zemlje, dok druge imaju suprotan efekat.

Nizom analiza istorija različitih država, od drevnih Maja do moderne Kine, autori pokazuju kako su oblik i stepen razvoja institucija u jednom od dva opšta pravca uticali na razvitak i prosperitet ili propadanje država. Dok istorijsko nasleđe predodređuje sadašnjost, veliki istorijski događaji uvek snažno ubrzaju ili preokrenu pravac razvoja zemlje.

Teorije poput toga da geografija, klima, kultura ili navodna neupućenost (pred)određuju ponašanje i (ne)uspeh neke nacije nemaju utemeljenje u stvarnosti. Primeri podeljenih gradova ili država kao i različiti stepeni razvoja naroda tokom istorije pokazuju da se uvek radi o razlici u sistemu.

Zemlje postaju i ostaju uspešne jer su se tokom dugog niza godina njeni stanovnici iz ličnih interesa, korak po korak izborili za sistem u kome je moć ograničena, a put ka ličnom prosperitetu dostupan svakome. Tamo dakle nije moguće kontrolisati sve poluge u državi samo ako tako odlučite, bez obzira da li ste predsednik, premijer ili potpredsednik vlade, jer je sistem doveden u stanje da svima više odgovara da rade svoj posao i ne dozvoljavaju drugima da krše pravila.

Eksploatišuće institucije mogu da dovedu do privrednog rasta, ali se uvek u istoriji pokazalo da ako se ne transformišu, razvoj se u jednom trenutku prekida jer se interesi elita i stanovništva sve više razilaze, nema kreativne destrukcije i ogromna energija se troši na preuzimanje vlasti. Primeri su SSSR i svaka stara imperija. Tu spada i Jugoslavija, koja iako se ne pominje u knjizi, predstavlja tipičan primer društva koje je na kritičkoj istorijskoj tački (pad Berlinskog zida i socijalizma) zbog promašenih ili izbegnutih institucionalnih promena krenulo putem propasti umesto razvoja koji je mogao da usledi jednakom brzinom.

Institucije su nešto što je u diskurs domaće javnosti ušlo tek nakon petooktobarskih promena i taj pojam su političari i prateći komentatori uvek koristili u kontekstima koji su naizgled daleko od svakodnevnog života, na primer u vezi ustava ili Agencije za borbu protiv korupcije. Čitajući ovu knjigu može da se stekne bolji osećaj da su institucije zapravo druga reč za konkretna pravila koja važe i primenjuju se u datom društvu i privredi.

Tako da recimo parlamentarna demokratija i opšte opredeljenje za kapitalizam sami po sebi ništa ne znače. Krajnje praktične stvari, poput toga da li je moguće dobiti posao na javnom tenderu u svom gradu, napraviti internet sajt koji može da prima uplate karticama ili povoljno poslati mali paket u inostranstvo (trenutno je u Srbiji odgovor “ne”) određuju da li će ljudi raditi stvari koje će stvoriti privredni, a potom i kulturni i svaki drugi razvoj.

Posledice pravila su sudbonosne. Čitava generacija strada kada njeni roditelji nemaju posao, ili ga imaju ali jedva sastavljaju kraj sa krajem. Poslove ne stvara i održava država, već njeni ljudi, ali ne ako je sistem takav da je to teško za sve osim za elitu blisku vlasti. Naravno da se interesi takvih vladara ne poklapaju sa interesima stanovništva. Tu nastaje opasan krug iz koga je teško iščupati se.

Takođe je zanimljivo pročitati u ovoj knjizi po nešto o carstvima koje su ove krajeve držale u ropstvu dugi niz godina (vekova). U Otomanskom carstvu je na primer bilo zabranjeno štampati knjige bar do 19. veka. Uporedimo to sa zemljama u kojima su se prve knjige štampale i širila pismenost već od 15. veka. Meni je jako zanimljivo kako se ni sam nikada nisam dublje zapitao šta je stvarni razlog opšte nepismenosti kod nas do novije istorije, već sam orvelovski prihvatao i zaustavljao se na podatku da su uglavnom samo sveštenici znali da čitaju i pišu.

Verovatno zbog poređenja sa Turcima, vreme Austrougarske se sada u mislima mnogih maltene smatra svetlom prošlošću. Međutim njeni vladari su bili toliko korumpirani apsolutizmom da su i u 19. veku javno izražavali strah od razvoja industrije, gradova i novih ideja, želeći da stanovnici ostanu seljaci-podanici sa što manje prava, znanja i novca.

Kako bismo doskočili ugnjetavačima važno je da, kada već imamo pravo glasa ili protesta, uvek iskoristimo to pravo da podržimo onu opciju koja se jasno zalaže za bolja pravila i njihovu primenu. Predugo smo imali vlast koja nam odvlači pažnju ideologijom, čiji se rečnik sastoji samo od praznih fraza na osnovu kojih se zapravo ništa ne mora uraditi. U tom smislu je ideološko izjednačavanje stranaka dobro za nas, jer će mnogima postati jasnije da su “borba protiv korupcije” ili infantilne ideje poput “privlačenja stranih investicija” sve vreme samo paravan za neke druge radnje. Jasnije je da nam trebaju neki novi ljudi, a i kriterijum za njihovu prolaznost.

Guided By Voices: "Some Things Are Big (And Some Things Are Small)"

Album: Motivational Jumpsuit

Slika brzo dosadi i prosto huška posmatrača da digne ruke od kulturnog uzdizanja ili pogleda neku drugu sliku.

Basara

Krakow


There is no God and we are his prophets.
— The Road, Cormac McCarthy

There is no God and we are his prophets.

— The Road, Cormac McCarthy

Some things benefit from shocks; they thrive and grow when exposed to volatility, randomness, disorder, and stressors and love adventure , risk, and uncertainty. Yet, in spite of the ubiquity of the phenomenon, there is no word for the exact opposite of fragile. Let us call it antifragile. Antifragility is beyond resilience or robustness. The resilient resists shocks and stays the same; the antifragile gets better. This property is behind everything that has changed with time: evolution, culture, ideas, revolutions, political systems, technological innovation, cultural and economic success, corporate survival, good recipes (say, chicken soup or steak tartare with a drop of cognac), the rise of cities, cultures, legal systems, equatorial forests, bacterial resistance … even our own existence as a species on this planet. And antifragility determines the boundary between what is living and organic (or complex), say, the human body, and what is inert, say, a physical object like the stapler on your desk.


The antifragile loves randomness and uncertainty, which also means— crucially—a love of errors, a certain class of errors. Antifragility has a singular property of allowing us to deal with the unknown, to do things without understanding them— and do them well. Let me be more aggressive: we are largely better at doing than we are at thinking, thanks to antifragility. I’d rather be dumb and antifragile than extremely smart and fragile, any time.

Čitanje Antifragile od Nasima Taleba je kao popunjavanje rupe u mozgu koje nisam bio svestan.

500 svetlosnih godina.

Ako se Opacity smanji, vidi se kako su preklopljene sa današnjim Google Maps. Link pokazuje na Novi Sad.